Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn bản sắc văn hoá DTTS trong thời hội nhập: Những "ngọn đuốc truyền lửa" văn hóa (Bài 2)

Thúy Hồng - 19:17, 23/06/2022

Các nghệ nhân, già làng, trưởng bản, Người có uy tín… luôn có vị trí quan trọng ở các buôn, làng , là tấm gương tiêu biểu để đồng bào các DTTS noi theo. Họ chính là những “ngọn đuốc truyền lửa” đam mê và giữ gìn di sản văn hóa quý báu của dân tộc cho các thế hệ mai sau.

Nghệ nhân Lường Văn Nhẹp và các thành viên CLB hát dân ca xã Tân Sơn cùng nhau tập luyện những điệu soong hao.
Nghệ nhân Lường Văn Nhẹp và các thành viên CLB hát dân ca xã Tân Sơn cùng nhau tập luyện những điệu soong hao.

Gìn giữ từng lời ca, tiếng hát…

Chúng tôi tìm về thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, huyện Lục Ngạn, Bắc Giang, nơi đây nổi tiếng với các làn điệu soong hao (hát sli) say đắm của đồng bào dân tộc Nùng, với phiên chợ tình Tân Sơn, diễn ra ngày 14/2 (âm lịch) hàng năm.

Trò chuyện với chúng tôi, nghệ nhân Lường Văn Nhẹp, Chủ nhiệm CLB hát dân ca dân tộc Nùng, xã Tân Sơn, huyện Lục Ngạn nhớ lại: Trước đây, trong thôn chúng tôi, người nào cũng biết hát soong hao. Trong các buổi chợ, ngày hội, đám cưới, hay mừng nhà mới… đâu đâu cũng nghe vang vọng lời hát. Những câu hát không chỉ giúp chúng tôi phấn chấn tinh thần, giúp đôi tay chắc khỏe trên nương, mà còn giúp cho đôi nam nữ tìm hiểu nhau, nên duyên vợ chồng. 

Tuy nhiên, nhận thấy lớp trẻ sau này không còn mặn mà làn điệu hát soong hao, chỉ còn những lớp người trung tuổi và cao tuổi còn giữ gìn nét văn hóa truyền thống này nên từ năm 2013, ông Nhẹp cùng một số người tâm huyết phối hợp với chính quyền địa phương thành lập Câu lạc bộ hát dân ca Nùng xã Tân Sơn, để truyền dạy những bài hát soong hao cho những bạn trẻ trong xã. 

Câu lạc bộ có khoảng 60 thành viên. Hằng tháng, câu lạc bộ tổ chức sinh hoạt tại một nhà hội viên để cùng nhau dạy hát cho những người trẻ; thường xuyên tổ chức các cuộc hát thi giữa các thôn bản để các nghệ nhân có dịp giao duyên.

Chị Hoàng Thị Nhắm, thành viên Câu lạc bộ cho biết: Trước đây, nghe các ông bà hát, không hiểu, nhưng từ khi tham gia câu lạc bộ dân ca, được các ông bà truyền dạy hát, hiểu được những làn điều soong hao mới cảm nhận được cái hay, được ý nghĩa từ những lời ca mà thêm yêu làn điệu dân ca của dân tộc mình.

Các học viên câu lạc bộ hát Páo dung xã Vĩnh Tiến đang tập luyện
Các học viên câu lạc bộ hát Páo dung xã Vĩnh Tiến đang tập luyện

Ở vùng đất biên cương xã Vĩnh Tiến, huyện Tràng Định (Lạng Sơn), bà con nơi đây vẫn còn lưu giữ được làn điệu hát páo dung của người Dao đỏ. Công lớn đó, là nhờ nghệ nhân “gạo cội” Triệu Thị Sinh ở thôn Phiêng Sâu.

Dù đã ở cái tuổi 85, nhưng bà Sinh vẫn luôn miệt mài tìm mọi cách để giữ gìn làn điệu hát páo dung của dân tộc Dao. Theo bà Sinh, páo dung có nghĩa là ca hát. Hát páo dung là phương tiện để truyền tải những tâm tư, tình cảm và ước muốn của người Dao trong cuộc sống thường ngày. "Lớp trẻ bây giờ không còn thích hát những làn điệu dân ca của dân tộc, số người biết hát ngày càng ít, chủ yếu là người lớn tuổi ", bà Sinh nói.

Để giữ gìn làn điệu páo dung, bà Sinh đã cùng một số nghệ nhân biết hát páo dung, đã phối hợp với chính quyền, mở lớp dạy hát và tuyên truyền, vận động bà con người Dao tham gia học  hát páo dung. Hiện lớp truyền dạy có 46 học viên từ 13 đến 50 tuổi tham gia.

Theo bà Sinh, nếu như hát then, đàn tính dễ học, dễ thuộc, có giai điệu, có nhạc cụ thì các bài páo dung học rất khó, mỗi bài hát thường ít lời nhiều ý, đòi hỏi phải am hiểu sâu sắc về văn hóa dân tộc. Vì thế, nhiều bạn trẻ không hiểu hết về ý nghĩa của từng điệu hát nên không hào hứng theo học.

Tuy nhiên, từ sự đam mê những làn điệu páo dung, mà những năm qua, bà Sinh đã kiên trì, tận tâm chỉ bảo cho từng người về kỹ năng diễn xướng, cách ứng tác thơ ca.  "Làn điệu hát páo dung được Nhà nước công nhận là di sản văn hoá rồi, nên còn sống sẽ luôn cố gắng dạy cho các cháu biết hát, để mai này tiếp nối, thay bà giữ gìn được làn điệu páo dung của dân tộc mình cho thế hệ sau", bà Sinh nói

Đến chế tác nhạc cụ

 Ở xã Mường Đăng, huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên, Nghệ nhân Lý A Lệnh ở bản Chan 2 được nhiều người biết đến, là một nghệ nhân tâm huyết với việc bảo tồn văn hóa dân tộc. Ông Lệnh không chỉ biết thổi khèn, múa khèn, mà còn tự chế tác được cây khèn Mông cổ truyền. 

Ông Lý A Lệnh (bên phải) hướng dẫn du khách biểu diễn khèn Mông tại Làng Văn hoá du lịch các dân tộc Việt Nam
Ông Lý A Lệnh (bên phải) hướng dẫn du khách biểu diễn khèn Mông tại Làng Văn hoá du lịch các dân tộc Việt Nam

Ở tuổi 15, Lý A Lệnh đã có niềm đam mê khèn và có được khả năng thẩm âm tinh tế . Từ sự đam mê và ham học hỏi,  tuổi 20, Lý A Lệnh đã trở thành một người chơi khèn có tiếng của vùng đất Mường Ảng. Hiện nay, ông còn là một trong những thợ khèn giỏi có đôi tay khéo léo tạo nên những chiếc khèn Mông truyền thống vừa hay, vừa đẹp.

Theo nghệ nhân Lý A Lệnh, khèn Mông ở quê ông được chế tác từ gỗ pơ mu và thân cây sặt – một loại trúc nhỏ mọc trên rừng. Để làm được những cây khèn vừa hay, vừa đẹp lại có độ bền cao, các loại vật liệu làm khèn phải được chọn lựa vào mùa khô, tốn thời gian khai thác và rất kì công.

Để tìm được vật liệu ưng ý, ông phải luồn rừng lội suối đi tìm cây rừng rất vất vả, có khi phải đi nhiều ngày. Công việc chế tác khèn đòi hỏi phải có sự khéo léo và tỉ mỉ, không phải ai cũng làm được. Thời gian để hoàn thiện một chiếc khèn, từ chuẩn bị nguyên liệu đến đoạn đẽo gọt, mài giũa các bộ phận, cắt ống khèn, dùi lỗ, lắp lá đồng và lắp ráp phải mất cả năm.

Đặc biệt, việc thử và chỉnh sửa âm thanh, trang trí khèn là công đoạn quan trọng, đòi hỏi sự tập trung lớn, tỉ mỉ, cẩn trọng và phải biết “nghe” âm thanh của khèn để chỉnh cho đúng.

Dù công việc làm khèn phải tốn nhiều công sức, nhưng ông Lý A Lệnh chưa bao giờ nghĩ mình sẽ từ bỏ công việc này. Với ông đây không chỉ là nghề truyền thống của người Mông,  mà cây khèn có ý nghĩa sâu sắc, đó vừa là phương tiện giao tiếp của con người với thế giới tâm linh, vừa là tâm hồn, bản sắc của cả một cộng đồng dân tộc.

 Ý thức được vấn đề này, nhiều năm qua, nghệ nhân Lý A Lệnh đã miệt mài chế tác khèn Mông, truyền dạy cách làm khèn và sử dụng khèn cho con cháu và người dân trong bản. Năm 2019, ông đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Với những đóng của các nghệ quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa dân tộc, nhiều năm qua, Nhà nước đã kịp thời tôn vinh, có chế độ chính sách để khuyến khích cho các nghệ nhân bảo tồn và phát huy giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Tuy nhiên, vẫn còn không ít trăn trở, khi đa phần các nghệ nhân tuổi đã cao, trong khi việc tiếp cận chính sách hỗ trợ vẫn còn bất cập...

Tin cùng chuyên mục
Hấp dẫn các hoạt động “Làng với tuổi thơ” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Hấp dẫn các hoạt động “Làng với tuổi thơ” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

“Làng với tuổi thơ” là chủ đề hoạt động tháng 7 được tổ chức từ ngày 1 - 31/7, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), nhằm giới thiệu nét văn hóa, phong tục tập quán của các dân tộc đang hoạt động hằng ngày tại Làng, cùng các hoạt động trải nghiệm tại “Ngôi nhà chung” của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, tạo sân chơi mùa hè bổ ích cho du khách.
Tin nổi bật trang chủ
Bàn giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách và phát huy vai trò Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc

Bàn giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách và phát huy vai trò Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc

Ngày 1/7, tại Sơn La, Ủy ban Dân tộc đã phối hợp với Ban Dân vận Trung ương và UBND tỉnh Sơn La tổ chức Hội thảo “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách và phát huy vai trò của Người có uy tín trong đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc”.
Sáng 2/7: Cả nước có 9.689.663 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Sáng 2/7: Cả nước có 9.689.663 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 1 giờ trước
Đến sáng 2/7, tính từ đầu dịch, cả nước có 10.747.397 ca nhiễm COVID-19 trong đó có 9.689.663 ca COVID-19 đã khỏi bệnh.
Công điện của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung ứng phó bão số 1 và mưa lũ

Công điện của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung ứng phó bão số 1 và mưa lũ

Tin tức - PV - 23:21, 01/07/2022
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Công điện số 564/CĐ-TTg ngày 1/7/2022 yêu cầu các bộ ngành, địa phương tập trung ứng phó bão số 1 và mưa lũ.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ kết thúc tốt đẹp chuyến thăm hai nước châu Âu

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ kết thúc tốt đẹp chuyến thăm hai nước châu Âu

Thời sự - PV - 23:17, 01/07/2022
Chiều 1/7, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam đã về đến Sân bay quốc tế Nội Bài, kết thúc tốt đẹp chuyến thăm chính thức Hungary, Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland từ ngày 26 - 30/6, theo lời mời của Chủ tịch Quốc hội Hungary László Kövér, Chủ tịch Hạ viện Anh Lindsay Hoyle và Chủ tịch Thượng viện Anh John Mcfall.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bến Tre

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bến Tre

Thời sự - PV - 23:13, 01/07/2022
Tiếp tục chương trình công tác tại Bến Tre, chiều 1/7, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh trên địa bàn tỉnh.
Thông tin khẩn về cơn bão số 1 - CHABA

Thông tin khẩn về cơn bão số 1 - CHABA

Tin tức - T.Minh - 20:51, 01/07/2022
Từ ngày 30/6, áp thấp nhiệt đới trên khu vực Bắc Biển Đông đã mạnh lên thành bão, cơn Bão số 01 năm 2022 và có tên quốc tế là CHABA.
Thủ tướng thăm lực lượng vũ trang tỉnh Đắk Lắk, yêu cầu luôn sẵn sàng chiến đấu ở mức cao nhất

Thủ tướng thăm lực lượng vũ trang tỉnh Đắk Lắk, yêu cầu luôn sẵn sàng chiến đấu ở mức cao nhất

Thời sự - PV - 19:55, 01/07/2022
Chiều ngày 1/7, trong chương trình công tác tại Đắk Lắk, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tới thăm, làm việc, động viên cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk và Công an tỉnh Đắk Lắk.
Cà Mau: Khi người tham gia bảo hiểm làm tuyên truyền viên

Cà Mau: Khi người tham gia bảo hiểm làm tuyên truyền viên

Xã hội - M. Ngân - H.Diễm - 19:46, 01/07/2022
Để triển khai thực hiện tốt chính sách bảo hiểm theo đúng phương châm “Bảo hiểm toàn dân” và để người dân hiểu được ai là công dân hợp pháp, đều có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, BHYT thời gian qua, nhiều cấp ủy, chính quyền cơ sở trên địa bàn tỉnh Cà Mau đã chủ trương vận động chính những người đã tham gia bảo hiểm làm tuyên truyền viên, qua đó mang lại hiệu quả tích cực trong phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện, BHYT.
Thủ tướng: Kiểm soát bằng được tiến độ dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột

Thủ tướng: Kiểm soát bằng được tiến độ dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột

Thời sự - PV - 19:28, 01/07/2022
Chiều ngày 1/7, trong chuyến công tác tại Đắk Lắk, Thủ tướng Phạm Minh Chính và đoàn công tác đã khảo sát hướng tuyến dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột và đoạn đường kết nối từ điểm cuối tuyến cao tốc này với đại lộ Đông Tây của Tp. Buôn Ma Thuột.
Hiệp hội Nghiên cứu hang động Hoàng gia Anh hợp tác, khảo sát hang động ở Quảng Bình

Hiệp hội Nghiên cứu hang động Hoàng gia Anh hợp tác, khảo sát hang động ở Quảng Bình

Du lịch - Khánh Ngân - 18:55, 01/07/2022
UBND tỉnh Quảng Bình và Hiệp hội Nghiên cứu hang động Hoàng gia Anh vừa ký Biên bản ghi nhớ hợp tác trong công tác nghiên cứu, khảo sát, khám phá các hang động tại Quảng Bình.
Nhận diện vấn nạn bạo lực gia đình vùng DTTS: Cần hoàn thiện hệ pháp luật để giải quyết vấn đề tận gốc (Bài cuối)

Nhận diện vấn nạn bạo lực gia đình vùng DTTS: Cần hoàn thiện hệ pháp luật để giải quyết vấn đề tận gốc (Bài cuối)

Xã hội - Hồng Phúc - 18:51, 01/07/2022
Mối quan hệ gia đình trong xã hội hiện nay có nhiều sự thay đổi lớn, thế nên những hành vi bạo lực gia đình (BLGD) cũng ngày càng phức tạp, khó xử lý. Do đó, cần có những thay đổi, bổ sung các quy định cụ thể, đủ mạnh để nâng cao tính răn đe của pháp luật, xử lý đúng người, đúng việc, giải quyết tận gốc vấn nạn BLGĐ.