Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Có sự xung đột giữa du lịch và văn hóa đang phát sinh

Hồng Minh - 08:48, 01/07/2022

Sự thay đổi trong nhu cầu du lịch đang ngày trở nên rõ rệt. Mỗi du khách không chỉ đơn thuần là đi du lịch, mà họ còn mong muốn tìm hiểu thêm về văn hóa của địa phương thông qua các lễ hội, không gian văn hóa. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm sao để khai thác những di sản này một cách bền vững? Làm sao để giữ được yếu tố thiêng liêng và những điều cấm kỵ trong văn hóa tâm linh của mỗi dân tộc không bị phá vỡ khi phát triển du lịch?

Hình ảnh khách du lịch tại tháp Chăm tỉnh Ninh Thuận (Ảnh tư liệu)
Hình ảnh khách du lịch tại tháp Chăm tỉnh Ninh Thuận (Ảnh tư liệu)

Xâm phạm điều cấm kỵ

Trong mỗi nghi lễ, không gian văn hóa của mỗi dân tộc đều mang trong mình giá trị tâm linh và yếu tố thiêng liêng. Tưởng chừng những điều đó là bất khả xâm phạm trong mọi hoàn cảnh, thế nhưng khi có tác động từ loại hình du lịch tín ngưỡng, sự cấm kỵ này ở nhiều nơi đã bị phá vỡ.

Đơn cử cho vấn đề trên chính là câu chuyện của anh Sohamin, dân tộc Chăm, thành viên nhóm Mạng lưới Tiên Phong Việt Nam.

Anh Sohamin cho biết, để phát triển du lịch, tỉnh Ninh Thuận đưa di tích tháp Chăm trở thành điểm du lịch trong địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, khi đưa vào khai thác, lại xảy ra mâu thuẫn với quan điểm của người Chăm. Đó là đưa vào làm du lịch, tháp sẽ được mở cửa để du khách vào thăm quan. Nhưng trong tín ngưỡng của người Chăm, cánh cửa trong đền chính chỉ được mở cửa vào ngày lễ và người mở cửa là chức sắc, sư. Điều này khiến cho cộng đồng người Chăm không đồng tình.

Trước vấn đề này, anh Sohamin cho rằng, “Đưa văn hóa vào du lịch trước hết cần phải tôn trọng cộng đồng chứ không phải theo nhu cầu của ai đó cũng như lợi ích của một nhóm ”.

Không chỉ người Chăm gặp phải, mà ở nhiều dân tộc khác, việc đưa các nghi lễ truyền thống vào hoạt động du lịch cũng khiến cộng đồng dân tộc đó băn khoăn. Trong một chuyến công tác đến với dân tộc Lô Lô tỉnh Hà Giang, nhiều cao niên trong vùng từng chia sẻ về tính thiêng của trống đồng trong đời sống của họ.

Được biết, trong văn hóa của người Lô Lô, trống đồng như bảo vật của họ. Họ coi trống đồng là vật linh thiêng. Khi tiếng trống đánh lên như tín hiệu giữa cõi sống và cõi chết, giữa cuộc sống đời thường và thế giới siêu nhiên. Bởi vậy, với người Lô Lô trống đồng là vật kết nối giữa thần linh và con người. Do đó, nó sẽ chỉ được vang lên trong những dịp đặc biệt quan trọng của dân làng: tang tế, lễ cúng thổ thần, lễ tế trời đất và các nghi lễ sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Thế nhưng, với xu hướng du lịch văn hóa phát triển, trống đồng của người Lô Lô đã không còn giới hạn trong bản làng mà trống đồng đã được đem đi để biểu diễn phục vụ du khách...

Trống đồng của dân tộc Lô Lô (Ảnh tư liệu)
Trống đồng của dân tộc Lô Lô (Ảnh tư liệu)

Tôn trọng cộng đồng để phát triển du lịch

Hai câu chuyện trên là ví dụ cụ thể cho bài toán làm sao để giữ được tính thiêng và hài hòa với hiện đại? Thiết nghĩ điều này là rất khó, nhưng không có nghĩa là không làm được.

Ông Dương Văn Thủ, thầy mo ở xã Hà Vị, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn cho biết, việc biểu diễn các lễ hội, nghi lễ trên sân khấu là điều rất khó với thầy cúng như chúng tôi. Bởi lẽ, lúc đó phải cân bằng giữa việc giữ tính thiêng của nghi lễ mà vẫn bảo đảm được yếu tố sân khấu. 

"Nguyên tắc bắt buộc khi sân khấu hóa các lễ hội, nghi lễ là trước khi biểu diễn phải làm lễ xin các thần linh tại địa phương, sau đó trong quá trình biểu diễn thầy mo không được phép đọc gia phả của thần linh, không được mời các vị thần linh trong lời cúng… Phải như thế mới không phạm húy, không mất đi tính thiêng của lễ hội”, ông Thủ cho biết thêm.

Lễ cưới của người Dao đỏ được tái hiện tại Sa Pa
Lễ cưới của người Dao đỏ được tái hiện tại Sa Pa

Bàn về vấn đề này, TS. Bàn Thị Quỳnh Giao, Viện Văn học, Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, trong thời gian qua, du lịch di sản vùng DTTS đã có bước phát triển mạnh mẽ, từ đó có không ít tác động tích cực đến đời sống văn hóa của cộng đồng DTTS. Ví dụ như hiện nay, người Dao ở Sa Pa đã tái hiện một số nghi lễ để thu hút khách du lịch. Việc tái hiện này không chứa yếu tố tâm linh.

“Việc tái hiện những nghi lễ cần phải đảm bảo yếu tố thiêng. Khi tái hiện nên giữ lại nghi lễ có tính thiêng. Chỉ những nghi lễ, không gian văn hóa nào không gắn yếu tố thiêng, thì mở ra để thu hút khách du lịch. Có như thế sẽ bảo đảm được ranh giới giữa phát triển du lịch và bảo tồn giá trị văn hóa”, TS. Bàn Thị Quỳnh Giao nêu quan điểm.

Như vậy, có thể nói, việc vận dụng các di sản văn hóa trong phát triển du lịch cần đảm bảo được giá trị của di sản. Điều này đặt lên vai những người làm du lịch trách nhiệm  quan trọng là làm sao để vừa tạo được những trải nghiệm đúng với mong muốn của khách du lịch trong bối cảnh hiện đại, vừa bảo tồn đúng bản chất những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng mà vẫn mang lại lợi ích về mọi mặt cho các bên liên quan.

Tin nổi bật trang chủ
Những bản làng trù phú trên vùng đất Nghĩa Đô: Tự hào về vùng quê cách mạng (Bài 1)

Những bản làng trù phú trên vùng đất Nghĩa Đô: Tự hào về vùng quê cách mạng (Bài 1)

Dọc bên dòng Nậm Luông yên bình ở xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, là những bản làng người Tày trù phú với màu xanh của sự ấm no, đủ đầy… Nghĩa Đô là vùng đất cách mạng - nơi quân và dân Nghĩa Đô đã mở cuộc tấn công và bức địch rút sạch quân khỏi đồn Nghĩa Đô vào ngày 23/2/1950, đánh dấu sự kiện huyện Bảo Yên sạch bóng quân thù, góp phần vào thắng lợi giải phóng Lào Cai.
Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cần đóng góp tích cực vào xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cần đóng góp tích cực vào xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

Thời sự - PV - 4 giờ trước
Chiều 19/8, tại trụ sở Bộ Công Thương, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến với các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài do Bộ Công thương phối hợp Văn phòng Chính phủ tổ chức, nhằm đánh giá tình hình, kết quả triển khai và bàn giải pháp thúc đẩy xúc tiến thương mại, phát triển thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu năm 2022, định hướng giai đoạn 2023 - 2025.
Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tiếp Chủ tịch Đại học Y tế và phúc lợi Nhật Bản

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tiếp Chủ tịch Đại học Y tế và phúc lợi Nhật Bản

Tin tức - PV - 4 giờ trước
Chiều 19/8, tại Trụ ở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh đã tiếp ông Takagi Kuninori - Chủ tịch Đại học quốc tế Y tế và phúc lợi (IUHW) của Nhật Bản, đang có chuyến thăm làm việc tại Việt Nam.
Phát hiện nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật tại phế tích tháp Châu Thành

Phát hiện nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật tại phế tích tháp Châu Thành

Tìm trong di sản - Nguyệt Anh - 4 giờ trước
Ngày 18/8, Viện Khảo cổ học Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa - Thể thao tỉnh Bình Định tổ chức Hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ phế tích Châu Thành lần thứ 3, năm 2022. Nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật đã được phát hiện tại phế tích này.
Thủ tướng sẽ chủ trì hội nghị mở ra cơ hội mới cho “lõi nghèo” của cả nước

Thủ tướng sẽ chủ trì hội nghị mở ra cơ hội mới cho “lõi nghèo” của cả nước

Tin tức - PV - 5 giờ trước
Hội nghị công bố Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 11/NQ-TW của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng an ninh vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 sẽ được tổ chức vào ngày 27/8, tại Tp. Lào Cai (tỉnh Lào Cai), dưới sự chủ trì của Thủ tướng Phạm Minh Chính.
Ngày 19/8: Việt Nam có 2.983 ca mắc COVID-19 và 6.975 ca khỏi bệnh

Ngày 19/8: Việt Nam có 2.983 ca mắc COVID-19 và 6.975 ca khỏi bệnh

Tin tức - Mộc Nhi - 5 giờ trước
Ngày 19/8, Việt Nam có 2.983 ca mắc mới COVID-19 và 6.975 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh. Trong ngày, cả nước có 0 ca tử vong và 86 ca COVID-19 nặng đang điều trị.
Trải nghiệm Cao Bằng

Trải nghiệm Cao Bằng

Cao Bằng được ví như “viên ngọc xanh” vùng Đông Bắc bởi cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp. Đây còn là vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử với hệ thống di tích, trong đó phải kể đến di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó; công viên Địa chất Cao Bằng. Ngoài ra, Cao Bằng còn ghi dấu trong lòng du khách nhờ các làn điệu dân ca, phong tục tập quán, lễ hội văn hoá của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản

Thời sự - PV - 6 giờ trước
Chiều nay, 19/8, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản, ông Sugi Ryotaro.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông huyện Nậm Pồ được tổ chức vào dịp 2/9

Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông huyện Nậm Pồ được tổ chức vào dịp 2/9

Sắc màu 54 - Thúy Hồng - 6 giờ trước
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ nhất năm 2022 huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên sẽ được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 2 - 4/9.
Đại hội Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2022 - 2025

Đại hội Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2022 - 2025

Tin tức - Lê Vũ - Trần Linh - 6 giờ trước
Ngày 19/8, Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức thành công Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2022 - 2025. Đại hội đã bầu Bí thư chi bộ khóa mới và thông qua nghị quyết Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2022 - 2025.
Lễ hội của những người nông dân Bắc Hà: Làm gì để phát huy giá trị di sản (Bài 2)

Lễ hội của những người nông dân Bắc Hà: Làm gì để phát huy giá trị di sản (Bài 2)

Sắc màu 54 - Thuỳ Anh - 7 giờ trước
Lễ hội đua ngựa truyền thống của Bắc Hà (tỉnh Lào Cai) đã trở thành thương hiệu gắn liền với địa danh Cao nguyên trắng, được tổ chức thường niên vào tháng 6 hàng năm lồng ghép với các hoạt động văn hoá, du lịch của địa phương. Đặc biệt là từ khi lễ hội trở thành Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia đang ngày càng thu hút du khách đến với Bắc Hà trong mùa lễ hội.
Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Phóng sự - Giang Lam - 7 giờ trước
Ở cái tuổi thất thập, ông Lương Xuân Dán, thôn Đức Uy, xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang vẫn giữ được nét duyên dáng, say sưa như chàng trai Tày tuổi đôi mươi đánh đàn, hát những bản tình ca tặng nàng sơn nữ. Ông còn khiến chúng tôi từ ngạc nhiên đến cảm phục khi lần lượt chơi thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc một cách điêu luyện. Và tài năng của “nghệ sĩ” Xuân Dán không chỉ dừng lại ở lĩnh vực âm nhạc.