Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Giang Lam - 16:39, 19/08/2022

Ở cái tuổi thất thập, ông Lương Xuân Dán, thôn Đức Uy, xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang vẫn giữ được nét duyên dáng, say sưa như chàng trai Tày tuổi đôi mươi đánh đàn, hát những bản tình ca tặng nàng sơn nữ. Ông còn khiến chúng tôi từ ngạc nhiên đến cảm phục khi lần lượt chơi thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc. Và tài năng của “nghệ sĩ” Xuân Dán không chỉ dừng lại ở lĩnh vực âm nhạc.

Cây đàn tính nuôi dưỡng tâm hồn, xúc cảm của nghệ sĩ Lương Xuân Dán
Cây đàn tính nuôi dưỡng tâm hồn, xúc cảm của nghệ sĩ Lương Xuân Dán

Mỗi nhạc cụ là một câu chuyện

Bất chợt nghệ sĩ Lương Xuân Dán hỏi tôi “có biết truyền thuyết về độc huyền cầm không?”. Tôi thú thật mình chỉ biết đó là một tên gọi khác của đàn bầu. Ông cười rồi trầm ngâm kể lại, cây đàn đó là món quà của một bà tiên ban cho nàng dâu hiếu thảo. Vì chiến tranh mà người con trai tên là Trương Viên phải ra trận, do loạn lạc họ đã cách xa nhau. Để tận hiếu với mẹ già và trọn tình phu thê mà nàng dâu đã hiến dâng đôi mắt mình để tế hung thần trên đường đưa mẹ về quê lánh nạn. Cảm động trước tấm lòng hiếu thảo sắt son, tiên trên trời bèn hiện ra và tặng nàng cây đàn một dây. Tháng ngày lưu lạc, tiếng đàn thay lời tâm tình gửi đến nỗi lòng thủy chung, nhớ nhung da diết dành cho người chồng phương xa. Nhờ đó mà đã kết nối được hai người về bên nhau. Điều đăc biệt là đàn bầu chỉ có một dây mà diễn tả đủ cung bậc xúc cảm người chơi: “Một dây nũng nịu đủ lời/ Nửa bầu chứa cả đất trời âm thanh”.

Góc sưu tập bộ nhạc cụ của Lương Xuân Dán
Góc sưu tập bộ nhạc cụ của nghệ sỹ Lương Xuân Dán

Với bất kỳ nghệ nhân nào, trước khi học đánh các nhạc cụ thì người chơi phải hiểu thấu được nguồn cội, gốc tích. Để chơi thành thạo 15 nhạc cụ, ông cũng tường tận gốc tích của các nhạc cụ. Các loại nhạc cụ ông chơi thành thục gồm: Đàn tam, đàn tứ, đàn nguyệt, đàn bầu, đàn tính, đàn đáy, đàn an to, mangdolin, nhị, hồ, líu, Sáo Mèo, sáo trúc, kèn và trống chèo.

Sau mỗi nhạc cụ là một không gian văn hóa, một câu chuyện, mang linh hồn riêng để người nghệ sĩ giải bày tâm trạng. Ví như đàn nguyệt có rất nhiều tên gọi, trong đó có quân tử cầm. Ông lý giải, sở dĩ được gọi như vậy bởi đàn chính là tiếng lòng người quân tử với thanh âm cổ cầm, vừa thuần hòa đạm nhã, lại vừa trong sáng mềm xa, vui mà không phóng túng, buồn mà không bi thương, oán mà không phẫn nộ. Tất cả đều ôn nhu, đôn hậu như chính người quân tử vậy.

Sự diệu kỳ của âm nhạc

Ngay từ khi còn nhỏ, tiếng đàn tính của cha, giai điệu Then cọi của mẹ đã thấm vào chàng trai tài Lương Xuân Dán. Tài năng sớm được bôc lộ, từ năm 13 tuổi, Lương Xuân Dán đã chơi thành thục đàn tính và hát được nhiều làn điệu Then cổ như Tàng Bốc, Tàng Nặm. Dường như đó là mạch nguồn nuôi dưỡng niềm đam mê âm nhạc sau này của người nghệ sĩ.

20 tuổi, chàng trai dân tộc Tày nhập ngũ và trở thành lính lái xe chi viện cho chiến trường Lào. Người chiến sĩ lái xe vui tính lại có năng khiếu văn nghệ luôn sẵn sàng biểu diễn tài lẻ của mình góp phần thực hiện phong trào “tiếng hát át tiếng bom”. Ngoài thừa hưởng giọng hát ngọt ngào hiếm có, Lương Xuân Dán còn có tài thẩm thấu âm nhạc. Chỉ sau một thời gian ngắn được tiếp xúc với các Đoàn văn công mà anh tài Lương Xuân Dán có thể biểu diễn thành thạo được đàn nhị, đàn tam, đàn tứ, đàn bầu, đàn nguyệt, thổi sáo… Nhận thấy năng khiếu của chàng trai dân tộc Tày, nhiều lần đơn vị đã phân công đi học nhiều lớp tập huấn âm nhạc do các nghệ sĩ chuyên nghiệp giảng dạy tại Hà Nội.

Tiếng sáo của nghệ sĩ Xuân Dán bay khắp các bản làng người Tày
Tiếng sáo của nghệ sĩ Xuân Dán bay khắp các bản làng người Tày

Tháng năm chiến trường ác liệt, tiếng đàn, tiếng sáo của Lương Xuân Dán có mặt trong các buổi giao lưu văn nghệ, trong mỗi cuộc vui với đồng đội. “Món ăn tinh thần” đó là nguồn động viên, tiếp thêm niềm tin, sự lạc quan cho những người lính trẻ.

Năm 1967, trong một lần vượt cao điểm, chàng trai đầy nhiệt huyết đã bị đạn rốc két của Mỹ bắn trọng thương. Với 5 lần mổ, hiện nay trong người ông Dán còn khoảng 30 mảnh đạn nhỏ chưa lấy ra được. Cũng trong thời điểm đó, chàng trai trẻ Lương Xuân Dán vinh dự được nhận Huân chương Chiến sĩ vẻ vang do Chủ tịch nước trao tặng. Vào năm 1974 Lương Xuân Dán còn được Hội đồng Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến Hạng Ba.

Trở về với thời bình, dẫu phải chịu đựng những cơn đau do thương tật hành hạ thế nhưng nghệ sĩ bản Tày vẫn say mê cống hiến tài năng, đưa âm nhạc dân tộc đến với bà con miền núi.

“Cây văn nghệ” đặc biệt

Rời quân ngũ người thương binh 2/4 Lương Xuân Dán công tác tại Thương nghiệp Hà Tuyên, sau khi nghỉ hưu ông được tín nhiệm bầu làm cán bộ thôn, cán bộ xã. Ở cương vị nào người cựu binh đều thể hiện khí chất người lính: Chỉn chu, nghiêm túc, trách nhiệm.

“Nghệ sĩ” Xuân Dán hăng hái tham gia biểu diễn các tiết mục văn nghệ phục vụ nhiệm vụ chính trị, trong ngày lễ lớn do xã và huyện tổ chức. Trong căn nhà xây cấp 4, trên tường ông Dán đóng khung treo trang trọng bài báo “Hạt nhân văn nghệ xã Trung Sơn” đăng trên Báo Tuyên Quang năm 1999. Bài báo viết về ông khi được lựa chọn hát, trình diễn nhạc cụ dân tộc nhân dịp đồng chí Nguyễn Phú Trọng, nay là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam thăm và làm việc tại ATK Yên Sơn ngày 26/2/1999. Các tiết mục do ông Dán biểu diễn đều được đồng bào các dân tộc vùng ATK Yên Sơn vỗ tay tán thưởng, được đồng chí Nguyễn Phú Trọng khen ngợi.

Không chỉ biết chơi đàn, thổi sáo… ông Dán còn là tác giả nhiều ca khúc và bài thơ ấn tượng. Ông hiện là hội viên Câu lạc bộ thơ Việt Nam với nhiều tác phẩm như: “Chào thành phố Tuyên Quang”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Quê em ơn Đảng Bác Hồ”.

Ông Lương Xuân Dán truyền dạy đàn tính cho các học trò nhỏ.
Ông Lương Xuân Dán truyền dạy đàn tính cho các học trò nhỏ

Ông cũng là người “khoác áo mới” thành công cho giai điệu Then, cọi với lời ca ca ngợi tình yêu, đổi thay quê hương đất nước. Trong đó tác phẩm “Khúc hát người chiến sĩ thu mua” đã giành Huy chương Bạc Hội diễn Bộ Nội thương toàn quốc tại Nghệ An năm 1985.

Tiếp xúc với ông Lương Xuân Dán, người đối diện luôn cảm thấy nguồn năng lượng dồi dào trong con người ông. Đặc biệt là mỗi lần ông chơi nhạc… nét mặt ông “phiêu” theo từng giai điệu khiến người nghe bị lôi cuốn. Nhiều năm qua, ông gửi gắm niềm đam mê qua từng lứa học trò của mình. Ông tổ chức lớp học nhỏ, dạy miễn phí cho tất cả những ai đam mê âm nhạc. Đến nay có khoảng gần 20 học sinh đã và đang theo học. Ông ví von: “Nhạc cụ dân tộc như một rừng hoa mà tôi chỉ đặt được vào đó một bàn chân. Tôi sẽ đi tiếp, sẽ tiếp tục truyền dạy để có thêm nhiều đôi chân đi trong cánh rừng ngát hương ấy”.

Trên cung đường trở về, lời ca của người nghệ sĩ đa tài ấy vẫn văng vẳng bên tai chúng tôi:Dáng em xinh như đóa hoa tươi, miệng em cười mịn màng như hoa ở trên đồi… hớ… hớ…!”.

Tin cùng chuyên mục
Làng kiểu mẫu dưới đỉnh núi U Sầu: Người Ca Dong dựng làng kiểu mẫu (Bài 2)

Làng kiểu mẫu dưới đỉnh núi U Sầu: Người Ca Dong dựng làng kiểu mẫu (Bài 2)

Ở Ra Manh, xã Sơn Long, huyện Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi bây giờ, không còn là “điểm nóng”, nhiều gia đình Ca Dong đã phát triển kinh tế, gương mẫu tích cực tham gia các phong trào xây dựng nông thôn mới, xây dựng mô hình nhà sạch, vườn đẹp, phong trào “5 không 3 sạch”…tại địa phương.
Tin nổi bật trang chủ
Thẩm tra sơ bộ báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình MTQG DTTS và miền núi

Thẩm tra sơ bộ báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình MTQG DTTS và miền núi

Chiều 3/10, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Y Thanh Hà Niê Kđăm, Thường trực Hội đồng Dân tộc đã họp Phiên mở rộng thẩm tra sơ bộ Báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (gọi tắt là Chương trình MTQG DTTS và miền núi) giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn I: Từ năm 2021 - 2025, năm 2022.
Sách về xứ đạo: Trồng cam giỏi, viết sách hay (Bài 3)

Sách về xứ đạo: Trồng cam giỏi, viết sách hay (Bài 3)

Dân tộc- Tôn giáo - Phạm Việt Thắng - 21:32, 03/10/2022
Tôi biết giáo dân, doanh nhân, nông dân Trịnh Xuân Giáo trồng cam giỏi đã lâu, thậm chí được ăn cam Thiên Sơn nức tiếng của anh nhiều rồi. Nhưng rất bất ngờ khi anh ra cuốn “Cuộc chiến mưu sinh” – một cuốn sách mà theo anh là thông điệp gửi đến bạn đọc, rằng đừng đánh mất niềm tin!
Quảng Nam sẽ đăng cai tổ chức Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ IV, năm 2027

Quảng Nam sẽ đăng cai tổ chức Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ IV, năm 2027

Tin tức - Văn Hoa - Tuấn Ninh - 21:22, 03/10/2022
Chiều ngày 3/10, UBND tỉnh Điện Biên phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Lễ Bế mạc Ngày hội giao lưu Văn hóa, Thể thao và Du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III, Điện Biên 2022.
Thủ tướng chỉ đạo chấn chỉnh ngay khuyết điểm trong công tác phòng, chống tham nhũng

Thủ tướng chỉ đạo chấn chỉnh ngay khuyết điểm trong công tác phòng, chống tham nhũng

Thời sự - BĐT - 20:25, 03/10/2022
Ngày 3/10, Văn phòng Chính phủ có công văn số 890/TTg –V.I truyền đạt ý kiến của Thủ tướng liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (PCTNTC). Thủ tướng yêu cầu rà soát, có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục ngay những hạn chế, khuyết điểm trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Sức lan tỏa từ

Sức lan tỏa từ "Giải GOLF Doanh nhân vì cộng đồng 2022”

Tin tức - PV - 20:20, 03/10/2022
“Giải GOLF Doanh nhân vì cộng đồng 2022” do Cục Phát triển Doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) và Trung tâm hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa phía Bắc (TAC) phối hợp tổ chức đã chính thức diễn ra tại Sân Phoenix Golf Resort, Lương Sơn, Hòa Bình.
Thông cáo báo chí về ngày làm việc thứ nhất của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Thông cáo báo chí về ngày làm việc thứ nhất của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Thời sự - PV - 20:05, 03/10/2022
Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã khai mạc sáng ngày 3/10/2022 tại Thủ đô Hà Nội.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 3/10/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 3/10/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về hoạt động của lãnh đạo Ủy ban Dân tộc và Ban dân tộc các địa phương triển khai Chương trình MTQG phát triển KT- XH vùng đồng bào DTTS và miền núi, chính sách cho người có uy tín; Cùng một số thông tin nổi bật khác về hoạt động tôn giáo, văn hoá xã hội tại các địa phương. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết: “Hai ngôi chùa bên dòng sông Sê Pôn” của tác giả Nguyễn Thanh
Toàn văn bài Phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII

Toàn văn bài Phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII

Thời sự - BĐT - 19:35, 03/10/2022
Sáng ngày 3/10, Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã khai mạc trọng thể tại Thủ đô Hà Nội. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chủ trì, phát biểu khai mạc Hội nghị. Báo Điện tử Dân tộc và Phát triển xin trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị này.
Giải phóng nguồn lực đất đai cho đồng bào DTTS: Tài nguyên đất rừng bị xâm hại (Bài 2)

Giải phóng nguồn lực đất đai cho đồng bào DTTS: Tài nguyên đất rừng bị xâm hại (Bài 2)

Công tác Dân tộc - Tùng Nguyên - 19:24, 03/10/2022
Cùng với hoạt động kinh doanh kém hiệu quả, thì việc thực hiện nhiệm vụ quản lý tài nguyên đất đai, nhất là rừng và đất rừng ở các nông, lâm trường quốc doanh (NLTQD) rất lỏng lẻo. Điều này khiến tài nguyên bị xâm hại, tình trạng tranh chấp đất đai có nguồn gốc từ các NLTQD đến nay vẫn chưa “hạ nhiệt”.
Giải Nobel Y Sinh năm 2022: Vinh danh nhà khoa học Svante Paabo

Giải Nobel Y Sinh năm 2022: Vinh danh nhà khoa học Svante Paabo

Khoa học - Công nghệ - PV - 19:18, 03/10/2022
Chiều 3/10 theo giờ Việt Nam, Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska ở thủ đô Stockholm của Thụy Điển công bố giải Nobel Y sinh năm 2022 thuộc về ông Svante Paabo, người Thụy Điển.
TP. Hà Nội: Xây dựng hồ sơ trình UNESCO bảo vệ khẩn cấp di sản Mo Mường

TP. Hà Nội: Xây dựng hồ sơ trình UNESCO bảo vệ khẩn cấp di sản Mo Mường

Tin tức - Nga Anh - 17:45, 03/10/2022
TP Hà Nội đang phối hợp với các cơ quan, địa phương xây dựng Bộ hồ sơ quốc gia về di sản văn hoá Mo Mường đệ trình UNESCO ghi danh trong danh sách Di sản văn hoá phi vật thể bảo vệ khẩn cấp.
Ngày hội giao lưu văn hóa Việt Nam - Lào: Sôi nổi các hoạt động thể thao

Ngày hội giao lưu văn hóa Việt Nam - Lào: Sôi nổi các hoạt động thể thao

Thể thao - Văn Hoa - Tuấn Ninh - 17:22, 03/10/2022
Song song với các hoạt động trong khuôn khổ Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III, hoạt động thể thao diễn ra từ ngày 1 - 3/10, với nhiều môn thi đấu mang đậm sắc màu các dân tộc khu vực biên giới Việt Nam - Lào.