Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phát triển làng nghề vùng DTTS - Nặng tính “cào bằng”

Tùng Nguyên - 12:06, 03/08/2022

Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 801/QĐ-TTg ngày 7/7/2022 phê duyệt Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030. Trong Chương trình có 2 dự án thành phần phát triển làng nghề cho đồng bào DTTS; tuy nhiên, còn có những băn khoăn khi mà các dự án thành phần trong Chương trình vẫn còn mang tính “cào bằng”, chưa tính đến đặc thù của từng nghề cụ thể.

Nghề làm gốm của người Chăm tại Bình Thuận đang được bảo tồn và phát triển
Nghề làm gốm của người Chăm tại Bình Thuận đang được bảo tồn và phát triển

Đằng sau “vương miện” làng nghề!

La Dạ là xã có đông đồng bào DTTS của huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận. Toàn xã có khoảng 900 hộ, chủ yếu là dân tộc Cơ Ho. Ở La Dạ, dệt thổ cẩm là nghề truyền thống của đồng bào Cơ Ho.

Tháng 12/2005, UBND tỉnh Bình Thuận công nhận Làng nghề dệt thổ cẩm La Dạ. Để phát triển làng nghề, một dự án xây dựng cơ sở dệt thổ cẩm, với tổng mức đầu tư gần 2,2 tỷ đồng đã được UBND tỉnh thông qua, chính thức khởi động từ tháng 11/2008. Đây là một trong những dự án thuộc Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống của tỉnh Bình Thuận giai đọan 2008 - 2010.

Từ nguồn vốn này, cơ sở vật chất của làng nghề đã được đầu tư, từ trụ sở, khung dệt cải tiến đến đào tạo nghề cho 80 lao động… Tỉnh Bình Thuận kỳ vọng, dự án sẽ góp phần bảo tồn và khôi phục ngành nghề mang tính truyền thống văn hoá đặc sắc của đồng bào DTTS, đồng thời góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho bà con địa phương.

Hơn thế nữa, khi phê duyệt dự án, Bình Thuận còn có ý định đưa làng nghề vào làm địa điểm du lịch cộng đồng. Làng nghề dệt thổ cẩm La Dạ sẽ trở thành một trong những điểm dừng chân tham quan của du khách, trong tour du lịch sinh thái Hàm Thuận - Đa Mi, với hy vọng làm động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của La Dạ.

Mang theo nhiều kỳ vọng là vậy, nhưng dự án khôi phục và phát triển làng nghề dệt thổ cẩm La Dạ lại “chết yểu”. Tháng 7/2009, dự án làng nghề được nghiệm thu, đến năm 2013 thì đã chấm dứt hoạt động. Trong thời gian này, làng nghề mở được 4 lớp học nghề dệt thổ cẩm cho bà con trong vùng; nhưng sản phẩm làm ra không thích nghi được với thị trường, nên hàng thổ cẩm La Dạ khó tiêu thụ.

Trước tình thế đó, UBND tỉnh Bình Thuận đã bãi bỏ danh hiệu làng nghề dệt thổ cẩm La Dạ. Vị chi, tính từ thời điểm được công nhận làng nghề (năm 2005) đến năm 2013, sau 8 năm đội trên đầu chiếc “vương miện” làng nghề, ước mong khôi phục và phát triển nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào DTTS ở La Dạ đã không thành.

Theo thống kê, nước ta có khoảng 30 DTTS có nghề dệt thổ cẩm truyền thống lâu đời. (Ảnh minh họa)
Theo thống kê, nước ta có khoảng 30 DTTS có nghề dệt thổ cẩm truyền thống lâu đời. (Ảnh minh họa)

Tương tự Bình Thuận, năm 2008, UBND tỉnh Đăk Nông bố trí 6,5 tỷ đồng để thực hiện dự án làng nghề truyền thống Liêng Nung, trên diện tích hơn 5ha tại buôn N’Jriêng, xã Đắk Nia, thị xã Gia Nghĩa (nay là TP. Gia Nghĩa). Dự án hướng tới mục tiêu góp phần bảo tồn nghề dệt thổ cẩm, tạo việc làm cho đồng bào dân tộc Mạ tại xã Đắk Nia, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng.

Nhưng dự án cũng lâm vào tình trạng “chết yểu”. Năm 2011, UBND thị xã Gia Nghĩa dự tính chi 300 triệu đồng tu sửa, nâng cấp hệ thống nhà xưởng ở làng nghề để cho thuê làm kho chứa thức ăn nuôi cá công nghiệp. Nhưng UBND tỉnh Đắk Nông không chấp thuận nên cơ sở vật chất của làng nghề truyền thống Liêng Nung tiếp tục “dầm sương dãi nắng”.

Hiện làng nghề truyền thống Liêng Nung chỉ có Tổ hợp tác dệt thổ cẩm (gồm 8 thành viên) và Tổ hợp tác rượu cần (gồm 7 hộ) tham gia hoạt động. Mỗi năm, làng nghề lại “bận rộn” vài lần khi đồng bào các dân tộc vào mùa lễ hội; bởi xã Đăk Nia thường xuyên được chọn làm nơi tổ chức ngày hội văn hóa cấp thị xã, cấp tỉnh như: Hội Xuân Liêng Nung và một số lễ hội truyền thống dân tộc Mạ, M’nông.

Chương trình bảo tồn, phát triển có gì mới?

Không chỉ làng nghề dệt thổ cẩm mà nhiều làng nghề truyền thống của đồng bào các DTTS cũng đang dần thu hẹp quy mô. Do sức cạnh tranh yếu, không tìm được thị trường tiêu thụ, thu nhập thấp nên người dân không còn mặn mà với nghề truyền thống. Điều này khiến không ít làng nghề đã được công nhận phải giải thể; hoặc xin chuyển đổi công năng, thậm chí biến mất trong đời sống của cộng đồng.

Ngay tại Bình Thuận, theo báo cáo của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong vùng đồng bào DTTS của tỉnh trước đây có 03 làng nghề đã được công nhận, gồm: làng nghề gốm gọ của đồng bào dân tộc Chăm ở thôn Bình Đức, xã Phan Hiệp (huyện Bắc Bình); làng nghề dệt thổ cẩm xã Phan Thanh (huyện Bắc Bình) và làng nghề dệt thổ cẩm xã La Dạ (huyện Hàm Thuận Bắc). Nhưng làng nghề dệt thổ cẩm xã La Dạ đã bãi bỏ danh hiệu từ năm 2013; làng nghề dệt thổ cẩm xã Phan Thanh thì giải thể năm 2012.

Hiện tỉnh chỉ còn duy nhất làng nghề gốm gọ Bình Đức, xã Phan Hiệp là còn hoạt động. Đây là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận vào năm 2012 và đang được Bình Thuận xây dựng hồ sơ để trình UNESCO đưa vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ…

Tuy nhiên, quy mô của làng nghề này cũng đang thu hẹp dần; tại thời điểm năm 2012, làng nghề có 100 hộ làm nghề, thì nay chỉ còn 64 hộ. Trước thực tế đó, năm 2021, UND tỉnh Bình Thuận đã xây dựng dự án, đề xuất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đưa làng nghề gốm gọ Bình Đức vào danh sách các làng nghề được đầu tư để bảo tồn, phát triển.

Được biết, tỉnh Bình Thuận có 35 dân tộc anh em sinh sống; trong đó, có 34 DTTS, với hơn 96.000 người, chiếm 8% so với dân số toàn tỉnh. Đồng bào DTTS cư trú ở 15 xã thuần và 32 thôn xen ghép trên địa bàn tỉnh. Do đó, với việc toàn tỉnh hiện chỉ còn duy nhất một làng nghề truyền thống của đồng bào DTTS (Làng nghề gốm gọ Bình Đức), lại đang được tỉnh đưa ra các biện pháp để “cấp cứu” là câu chuyện đáng suy ngẫm.

Tỉnh Bình Thuận đang lên kế hoạch “giải cứu” Làng nghề gốm gọ Bình Đức, xã Phan Hiệp, huyện Bắc Bình. (Ảnh: TTXVN)
Tỉnh Bình Thuận đang lên kế hoạch “giải cứu” Làng nghề gốm gọ Bình Đức, xã Phan Hiệp, huyện Bắc Bình. (Ảnh: TTXVN)

Trong nỗ lực để gìn giữ nét văn hóa độc đáo của các làng nghề và tạo thêm sinh kế, mới đây Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 801/QĐ-TTg, ngày 7/7/2022, theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Trong Chương trình có 2 dự án thành phần phát triển làng nghề cho đồng bào DTTS; bao gồm: Đầu tư trung tâm bảo tồn và phát triển các nghề thủ công truyền thống của đồng bào DTTS (thuộc Dự án 1); Xây dựng các mô hình bảo tồn và phát triển các nghề thủ công truyền thống của đồng bào DTTS gắn với du lịch (Dự án 7).

Xét kỹ thì trong Chương trình, cơ quan chủ trì, hoặc phối hợp thực hiện các dự án thành phần còn thiếu sót (không có vai trò của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam; với 2 dự án thành phần phát triển làng nghề cho đồng bào DTTS không có vai trò của Ủy ban Dân tộc). Bên cạnh đó, nội dung của Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 cũng “na ná” như các chương trình bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống đã được ban hành trước đó; nhất là mục tiêu bảo tồn, phát triển làng nghề gắn với du lịch.

Thực tế, từ những năm 2000, rất nhiều chính sách hỗ trợ, khôi phục phát triển làng nghề được đưa ra. Trong đó có cả câu chuyện đưa làng nghề phát triển gắn với du lịch. Thế nhưng, hành trình để đến với mục tiêu chính sách đề ra của các làng nghề, xem ra còn lắm chông gai. Bởi các đề án, dự án phát triển làng nghề đều mắc phải lỗi “cào bằng”, “bao tất cả trong một” để “rót tiền” mà không tính đến đặc thù của từng ngành, từng nghề cụ thể.

Trong khi đó, thực tế đã chỉ ra, nếu những sản phẩm thủ công không còn phù hợp với thị hiếu tiêu dùng thì dù có cố khôi phục làng nghề, nghề truyền thống cũng vẫn “chết” vì không còn nghệ nhân và cũng không có “đầu ra”. Ngược lại, những nghề đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường thì vẫn phát triển mạnh mẽ. 

Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 khôi phục, bảo tồn được ít nhất 129 nghề truyền thống và 208 làng nghề truyền thống có nguy cơ mai một, thất truyền; công nhận mới 213 nghề và 96 làng nghề truyền thống; phát triển khoảng 301 làng nghề gắn với du lịch; trên 80% làng nghề, làng nghề truyền thống hoạt động có hiệu quả.

Tin cùng chuyên mục
Hỗ trợ tối đa 7 tỷ đồng để sửa chữa, bảo dưỡng tài sản trường nghề ở huyện nghèo

Hỗ trợ tối đa 7 tỷ đồng để sửa chữa, bảo dưỡng tài sản trường nghề ở huyện nghèo

Theo Thông tư 46/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính, mức chi sửa chữa, bảo dưỡng tài sản ở cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh có huyện nghèo tối đa bằng 30% vốn sự nghiệp thực hiện dự án theo quyết định của cấp có thẩm quyền và không quá 7 tỷ đồng/trường, cơ sở.
Tin nổi bật trang chủ
Những bản làng trù phú trên vùng đất Nghĩa Đô: Tự hào về vùng quê cách mạng (Bài 1)

Những bản làng trù phú trên vùng đất Nghĩa Đô: Tự hào về vùng quê cách mạng (Bài 1)

Dọc bên dòng Nậm Luông yên bình ở xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, là những bản làng người Tày trù phú với màu xanh của sự ấm no, đủ đầy… Nghĩa Đô là vùng đất cách mạng - nơi quân và dân Nghĩa Đô đã mở cuộc tấn công và bức địch rút sạch quân khỏi đồn Nghĩa Đô vào ngày 23/2/1950, đánh dấu sự kiện huyện Bảo Yên sạch bóng quân thù, góp phần vào thắng lợi giải phóng Lào Cai.
Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cần đóng góp tích cực vào xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cần đóng góp tích cực vào xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

Thời sự - PV - 19:24, 19/08/2022
Chiều 19/8, tại trụ sở Bộ Công Thương, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến với các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài do Bộ Công thương phối hợp Văn phòng Chính phủ tổ chức, nhằm đánh giá tình hình, kết quả triển khai và bàn giải pháp thúc đẩy xúc tiến thương mại, phát triển thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu năm 2022, định hướng giai đoạn 2023 - 2025.
Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tiếp Chủ tịch Đại học Y tế và phúc lợi Nhật Bản

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tiếp Chủ tịch Đại học Y tế và phúc lợi Nhật Bản

Tin tức - PV - 19:05, 19/08/2022
Chiều 19/8, tại Trụ ở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh đã tiếp ông Takagi Kuninori - Chủ tịch Đại học quốc tế Y tế và phúc lợi (IUHW) của Nhật Bản, đang có chuyến thăm làm việc tại Việt Nam.
Phát hiện nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật tại phế tích tháp Châu Thành

Phát hiện nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật tại phế tích tháp Châu Thành

Tìm trong di sản - Nguyệt Anh - 19:01, 19/08/2022
Ngày 18/8, Viện Khảo cổ học Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa - Thể thao tỉnh Bình Định tổ chức Hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ phế tích Châu Thành lần thứ 3, năm 2022. Nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật đã được phát hiện tại phế tích này.
Thủ tướng sẽ chủ trì hội nghị mở ra cơ hội mới cho “lõi nghèo” của cả nước

Thủ tướng sẽ chủ trì hội nghị mở ra cơ hội mới cho “lõi nghèo” của cả nước

Tin tức - PV - 18:46, 19/08/2022
Hội nghị công bố Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 11/NQ-TW của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng an ninh vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 sẽ được tổ chức vào ngày 27/8, tại Tp. Lào Cai (tỉnh Lào Cai), dưới sự chủ trì của Thủ tướng Phạm Minh Chính.
Ngày 19/8: Việt Nam có 2.983 ca mắc COVID-19 và 6.975 ca khỏi bệnh

Ngày 19/8: Việt Nam có 2.983 ca mắc COVID-19 và 6.975 ca khỏi bệnh

Tin tức - Mộc Nhi - 18:20, 19/08/2022
Ngày 19/8, Việt Nam có 2.983 ca mắc mới COVID-19 và 6.975 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh. Trong ngày, cả nước có 0 ca tử vong và 86 ca COVID-19 nặng đang điều trị.
Trải nghiệm Cao Bằng

Trải nghiệm Cao Bằng

Cao Bằng được ví như “viên ngọc xanh” vùng Đông Bắc bởi cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp. Đây còn là vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử với hệ thống di tích, trong đó phải kể đến di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó; công viên Địa chất Cao Bằng. Ngoài ra, Cao Bằng còn ghi dấu trong lòng du khách nhờ các làn điệu dân ca, phong tục tập quán, lễ hội văn hoá của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản

Thời sự - PV - 17:14, 19/08/2022
Chiều nay, 19/8, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản, ông Sugi Ryotaro.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông huyện Nậm Pồ được tổ chức vào dịp 2/9

Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông huyện Nậm Pồ được tổ chức vào dịp 2/9

Sắc màu 54 - Thúy Hồng - 17:12, 19/08/2022
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ nhất năm 2022 huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên sẽ được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 2 - 4/9.
Đại hội Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2022 - 2025

Đại hội Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2022 - 2025

Tin tức - Lê Vũ - Trần Linh - 17:10, 19/08/2022
Ngày 19/8, Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức thành công Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2022 - 2025. Đại hội đã bầu Bí thư chi bộ khóa mới và thông qua nghị quyết Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2022 - 2025.
Lễ hội của những người nông dân Bắc Hà: Làm gì để phát huy giá trị di sản (Bài 2)

Lễ hội của những người nông dân Bắc Hà: Làm gì để phát huy giá trị di sản (Bài 2)

Sắc màu 54 - Thuỳ Anh - 16:51, 19/08/2022
Lễ hội đua ngựa truyền thống của Bắc Hà (tỉnh Lào Cai) đã trở thành thương hiệu gắn liền với địa danh Cao nguyên trắng, được tổ chức thường niên vào tháng 6 hàng năm lồng ghép với các hoạt động văn hoá, du lịch của địa phương. Đặc biệt là từ khi lễ hội trở thành Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia đang ngày càng thu hút du khách đến với Bắc Hà trong mùa lễ hội.
Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Phóng sự - Giang Lam - 16:39, 19/08/2022
Ở cái tuổi thất thập, ông Lương Xuân Dán, thôn Đức Uy, xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang vẫn giữ được nét duyên dáng, say sưa như chàng trai Tày tuổi đôi mươi đánh đàn, hát những bản tình ca tặng nàng sơn nữ. Ông còn khiến chúng tôi từ ngạc nhiên đến cảm phục khi lần lượt chơi thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc một cách điêu luyện. Và tài năng của “nghệ sĩ” Xuân Dán không chỉ dừng lại ở lĩnh vực âm nhạc.