Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Người cất giữ "âm vọng" ngàn năm của làng cổ

Tiêu Dao - 15:22, 21/02/2024

Già làng A Thuih đặt tay lên ngực trái của mình, nơi có những nhịp đập thổn thức của trái tim mấy mươi năm vẫn đăm đắm với văn hóa của người Rơ Ngao. Già nói, đây là nơi già cất giữ "âm vọng" ngàn năm tiếng chiêng của làng cổ để trao lại cho các thế hệ con cháu lũ làng giữ mãi cho mai sau...

Nghệ nhân A Thuih luôn đau đáu với việc gìn giữ văn hóa người Rơ Ngao ở làng mình.
Nghệ nhân A Thuih luôn đau đáu với việc gìn giữ văn hóa người Rơ Ngao ở làng mình.

Tiếng chiêng trong làng cổ

Thả hồn theo tiếng chiêng của lũ trẻ trong làng đang tập lại bài chiêng cổ, lão già làng A Thuih (64 tuổi, làng cổ Kon Trang Long Loi, xã Đăk Hà, huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum) như được sống lại với ký ức xa xăm. Những tiếng “thập thong! thập thong!” như dìu ông về với mênh mông xa lắc, nơi có những thế hệ đầu tiên của làng đạp rừng, bạt cây tìm đất mới để dựng mái nhà bên con suối.

 Hơn 100 năm qua, khi người làng tìm đến đây, nhận con suối Long Loi làm đất ở và lấy tên là Kon Trang Long Loi (Kon Trang nghĩa là làng bông lau, Long Loi nghĩa là mới, đẹp), từ đó, người làng Rơ Ngao - một nhánh của dân tộc Ba Na đã gắn bó như máu thịt với mảnh đất này. Trong tiếng chiêng tiếng trống, trong những điệu vũ cầu mùa, trong mùa cúng giọt nước, trong ngày mừng lúa mới, trong cả Lễ thổi tai hay những mùa trỉa lúa… tiếng trống, tiếng chiêng của cha ông thẫm đẫm vào máu thịt, trong tâm hồn, nếp ăn, nếp ở của dân làng.

Nghệ nhân A Thuih cùng người làng cúng giọt nước đầu năm theo phong tục của dân tộc.
Nghệ nhân A Thuih cùng người làng cúng giọt nước đầu năm theo phong tục của dân tộc.

A Thuih cũng như vậy! Từ năm 13 tuổi, vì quá đam mê âm thanh cồng chiêng nên A Thuih xin cha mẹ cho đi theo người già trong làng học đánh chiêng, tạc tượng. Hơn 50 năm theo dấu, đắp bồi và đắm chìm trong kho báu di sản của cha ông, nghệ nhân A Thuih đã thấu cảm và sống hết mình với âm thanh chiêng cổ. Bây giờ, khi tóc đã nhuốm những gợn mây trời, nhưng tay ông vẫn đánh chuẩn nhịp chiêng, tai vẫn thẩm âm tốt tiếng chiêng và tình yêu với cồng chiêng vẫn cuộn chảy trong mạch máu.

Giữa căn nhà gỗ mênh mang hơi thở của cha ông, nghệ nhân A Thuih bày ra “tình yêu” của mình, rồi cẩn thận lau chùi kỹ từng vết lõm trên mặt chiêng cho hết bụi bẩn. Ông lau những chiếc chiêng, nâng niu như báu vật, chăm chút chúng như chính những đứa con dứt ruột đẻ ra vậy. 

Ông bảo, ching chiêng cái nào cũng có hồn cả. Muốn điều khiển được nó thì phải hiểu nó, phải coi nó như là người bạn của mình vậy. Có như thế, hồn mình, hồn chiêng mới có thể hòa quyện vào nhau, đẩy lên những âm thanh da diết, vang vọng núi rừng. Đối với ông, chiêng truyền thống lúc nào cũng mang ý nghĩa đặc biệt, vì nó thể hiện nét văn hóa riêng của dân tộc mình. Mỗi bài chiêng truyền thống khi đánh lên đều mang một thông điệp riêng như bài chiêng đánh trong Lễ hội mừng lúa mới, đâm trâu, cưới hỏi sẽ có nhịp điệu nhanh, dồn dập, thể hiện niềm vui, sự hào sảng của đồng bào. Còn với Lễ bỏ mả, ma chay… nhịp chiêng trầm buồn như để thông báo cho dân làng và các làng xung quanh biết về sự ra đi của một người nào đó để họ cùng chia buồn.

Nghệ nhân A Thuih chế tác nhạc cụ dân tộc
Nghệ nhân A Thuih chế tác nhạc cụ dân tộc

Trong niềm suy tưởng của mình, nghệ nhân A Thuih tấu lên bài chiêng mừng lúa mới, với ước muốn ấm no cho người làng, giàu mạnh cho buôn làng, cho đất nước. Mắt ông ánh lên niềm vui sướng và đầy hãnh diện, nhiều người cũng vui lây.

Lan tỏa âm vọng ngàn năm

Để giữ hồn cho cồng chiêng, nghệ nhân A Thuih đã lập một đội cồng chiêng để đi biểu diễn khắp nơi trong tỉnh và ngoài tỉnh. Ông cùng các thành viên trong đội chiêng của mình đi biểu diễn khắp trong Nam, ngoài Bắc, đưa hồn chiêng sống dậy ở những nơi xa. Những ngày không biểu diễn, ông lại về nâng niu những chiếc chiêng và sống lại thời huy hoàng của những đêm hội và dạy đánh chiêng, dạy chơi nhạc cụ cho những người trẻ trong làng. Ông bảo, học đánh cồng chiêng ở tuổi nào cũng không muộn, đánh được cồng chiêng cũng không khó, cái khó là phải có tình yêu và lòng đam mê. Đánh cồng chiêng là phải gửi tâm hồn mình vào trong từng nhịp chiêng, khi ấy tiếng chiêng mới hay được.

Nghệ nhân A Thuih làm chủ lễ trong lễ hội của người Rơ Ngao
Nghệ nhân A Thuih làm chủ lễ trong lễ hội của người Rơ Ngao

Người làng đều biết, nhiều năm trước khi thấy văn hóa dân tộc dần bị mai một, già làng A Thuih đã quyết tâm học, ghi chép lại các bài chiêng, đàn t’rưng… cứ thế ông đã nhớ trong đầu hàng chục bài chiêng cổ. Không chỉ đánh chiêng, chỉnh chiêng, già làng A Thuih còn biết chơi đàn r’rưng, tingning, tạc tượng gỗ, hát dân ca… Ông cũng biết chế tác cồng chiêng, đàn dây, trống, các loại nhạc cụ khác như kơni, b’rưng, k'long put... Ông như một kho tàng về nhạc cụ của đồng bào Rơ Ngao nơi làng cổ này vậy.

Với già làng, nghệ nhân ưu tú A Thuih, những bộ chiêng và cả những bài chiêng cổ ấy quý giá hơn bất cứ thứ gì. Đó không chỉ là niềm tự hào của ông, mà còn là niềm tự hào của người Rơ Ngao. Ông bảo, chiêng ching chỉ có ý nghĩa khi nó sống giữa cộng đồng, được hòa nhịp với nhau, vang lên những âm thanh giữa đại ngàn. Cứ mang nó đi xa, xé nhỏ nó ra để trưng bày thì ching chiêng chỉ là một nhạc cụ vô hồn mà thôi.

Bà Y Nhuih (54 tuổi) vợ của già làng A Thuih cũng là một nghệ nhân ưu tú. Bà biết rất nhiều bài múa xoang, hát dân ca, đinh bút, hát ru từ người già truyền lại. Cũng từ truyền thống của gia đình, mà cả 6 người con của vợ chồng bà đều thành thạo các loại nhạc cụ dân tộc cũng như những bài dân ca. Bà cùng chồng dạy đánh chiêng, dạy chơi nhạc cụ, hát dân ca cho các thế hệ trẻ người Rơ Ngao. Đến nay, đôi vợ chồng đã truyền dạy cách sử dụng nhạc cụ dân tộc cho 26 người già, 65 người trẻ và dạy hát dân ca, nhạc cổ cho 50 thiếu nữ.

Điều đáng mừng hơn, sau khi được vợ chồng ông A Thuih truyền dạy, thanh niên trong làng đã có thể kiếm thêm thu nhập nhờ biểu diễn múa xoang, đánh chiêng phục vụ du lịch. Khi làng Kon Trang Long Loi được công nhận là làng du lịch cộng đồng, các thế hệ trẻ lớn lên đều biết đến các giá trị truyền thống, biết cách chơi chiêng, múa chiêng. 

Đây chính là mấu chốt trong việc phát triển làng Kon Trang Long Loi trở thành làng du lịch cộng đồng và mang văn hóa dân tộc để phát triển kinh tế.

Nghệ nhân A Thuih đánh đàn t’rưng trong lễ hội của làng.
Nghệ nhân A Thuih đánh đàn t’rưng trong lễ hội của làng.

Nhìn nhận về già làng A Thuih, anh Trần Anh Dũng, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Đăk Hà cho hay, nghệ nhân A Thuih là người đi đầu trong công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa người Rơ Ngao trên địa bàn. Ông không chỉ đánh cồng chiêng giỏi, lưu giữ được nhiều cồng chiêng mà còn là một nghệ nhân chỉnh chiêng rất tài ba. Với nhiều đóng góp trong công tác bảo tồn, gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, vợ chồng nghệ nhân A Thuih - Y Nhuih cũng đã vinh dự được Nhà nước công nhận là Nghệ nhân Ưu tú từ năm 2015.

Tin cùng chuyên mục
Đổi thay ở Lân Quan

Đổi thay ở Lân Quan

Từng là một xóm vùng sâu đầy gian khó của người Mông, hôm nay Lân Quan, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ (Thái Nguyên) đã có nhiều đổi thay. Phấn khởi hơn, là sự thay đổi tư duy nhận thức của đồng bào Mông trong việc nắm bắt cơ hội, khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo, xây dựng cuộc sống gia đình, thôn xóm ngày càng phát triển
Tin nổi bật trang chủ
Đổi thay ở Lân Quan

Đổi thay ở Lân Quan

Từng là một xóm vùng sâu đầy gian khó của người Mông, hôm nay Lân Quan, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ (Thái Nguyên) đã có nhiều đổi thay. Phấn khởi hơn, là sự thay đổi tư duy nhận thức của đồng bào Mông trong việc nắm bắt cơ hội, khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo, xây dựng cuộc sống gia đình, thôn xóm ngày càng phát triển
Khám phá Háng Pò

Khám phá Háng Pò

Media - BDT - 13 giờ trước
Vào đầu tháng 4 âm lịch hằng năm, người dân lại nô nức đi trảy hội Háng Pò tại xã Thiện Thuật, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn. Đến đây, du khách sẽ có dịp được hòa mình vào những làn điệu dân ca cổ truyền như hát sli, hát quan lang mượt mà đằm thắm của đồng bào dân tộc Tày, Nùng. Bên cạnh đó còn có các hoạt động múa sư tử, lày cỏ, trưng bày các sản vật của địa phương, được thưởng thức những món ẩm thực độc đáo… mang đậm sắc màu văn hóa của đồng bào các dân tộc Xứ Lạng.
Tin trong ngày - 16/5/2024

Tin trong ngày - 16/5/2024

Media - BDT - 13 giờ trước
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 16/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Thúc đẩy số hóa ngành nông nghiệp qua Zalo. Xây dựng Câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian tại vùng đồng bào DTTS. Người dân đổ xô đi uống ''nước thần chữa bách bệnh''. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Kon Tum: Đại hội Đại biểu các DTTS huyện Sa Thầy lần thứ IV

Kon Tum: Đại hội Đại biểu các DTTS huyện Sa Thầy lần thứ IV

Công tác Dân tộc - Ngọc Chí - 23:37, 16/05/2024
Chiều 16/5, huyện Sa Thầy (Kon Tum) tổ chức Đại hội Đại biểu các DTTS lần thứ IV năm 2024. Đây là huyện được Ban Chỉ đạo Đại hội Đại biểu các DTTS tỉnh chọn là Đại hội điểm.
Người bị bệnh sán lá gan cần lưu ý những gì?

Người bị bệnh sán lá gan cần lưu ý những gì?

Sức khỏe - Như Ý - 23:35, 16/05/2024
Sán lá gan là loại ký sinh trùng có thể lây nhiễm sang người và gây bệnh gan, ống mật. Bệnh sán lá gan có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của người bệnh. Do đó, bạn cần hiểu rõ về nguyên nhân gây bệnh, con đường lây lan của bệnh để có biện pháp phòng tránh kịp thời và bảo vệ lá gan khỏe mạnh.
Bắt giữ chủ thầu xây dựng trả công người lao động bằng ma túy

Bắt giữ chủ thầu xây dựng trả công người lao động bằng ma túy

Pháp luật - Minh Nhật - 23:32, 16/05/2024
Công an huyện Thủy Nguyên, TP. Hải Phòng đã bắt giữ nhiều ổ nhóm sử dụng, mua bán ma túy tại các địa bàn có khu công nghiệp, dự án tập trung đông người lao động ngoại tỉnh, trong đó, bắt 2 đối tượng là chủ thầu và quản lý công trình xây dựng có hành vi chia nhỏ ma túy Heroin để trả công cho công nhân.
Tin trong ngày - 15/5/2024

Tin trong ngày - 15/5/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 15/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Triển lãm ảnh với chủ đề “Cuộc sống đời thường của Bác Hồ”. Tăng diện tích trồng dược liệu quý tại vùng đồng bào DTTS và miền núi. Người cha nuôi của 200 trẻ em khó khăn. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Khai mạc Lễ hội sen Đồng Tháp lần thứ II năm 2024

Khai mạc Lễ hội sen Đồng Tháp lần thứ II năm 2024

Tin tức - Nguyệt Anh - 23:30, 16/05/2024
Tối 16/5, tại Quảng trường Văn Miếu, TP. Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp diễn ra Lễ khai mạc Lễ hội sen Đồng Tháp lần thứ II năm 2024 với chủ đề "Rạng ngời sắc sen".
Đồng chí Lê Minh Hưng giữ chức vụ Trưởng Ban Tổ chức Trung ương

Đồng chí Lê Minh Hưng giữ chức vụ Trưởng Ban Tổ chức Trung ương

Thời sự - PV - 23:28, 16/05/2024
Bộ Chính trị báo cáo Ban Chấp hành Trung ương Đảng về việc Bộ Chính trị đã quyết định phân công đồng chí Lê Minh Hưng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng giữ chức vụ Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng.
Đồng chí Trương Thị Mai thôi giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Đồng chí Trương Thị Mai thôi giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Thời sự - BĐT - 23:22, 16/05/2024
Tại Hội nghị Trung ương 9 khóa XIII, Ban Chấp hành Trung ương Đảng xem xét cho thôi giữ các chức vụ, nghỉ công tác đối với đồng chí Trương Thị Mai, Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII.
Phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Thời sự - PV - 23:20, 16/05/2024
Ngày 16/5, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII khai mạc Hội nghị lần thứ chín. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có bài phát biểu khai mạc Hội nghị. Báo Dân tộc và Phát triển trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu.
Hội nghị Trung ương 9: Có ý nghĩa rất quan trọng trong chuẩn bị các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng

Hội nghị Trung ương 9: Có ý nghĩa rất quan trọng trong chuẩn bị các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng

Thời sự - PV - 19:08, 16/05/2024
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nêu rõ, nội dung chương trình Hội nghị Trung ương lần này tuy không nhiều đầu việc, nhưng có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc hoàn thành nhiệm vụ chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII chuẩn bị các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng và chỉ đạo chuẩn bị Đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội XIV của Đảng.