Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Thách thức trong mục tiêu nâng cao chất lượng dân số vùng miền Tây Nghệ An: Nhận diện nguyên nhân tạo ra "vùng trũng" về chất lượng dân số (Bài 1)

Thanh Hải - 10:32, 09/07/2024

LTS: Nhiều hủ tục vẫn còn; tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết chưa được đẩy lùi; tỷ lệ suy dinh dưỡng, tử vong bà mẹ, trẻ em vẫn cao… đang là những thông số đáng lo ngại về chất lượng dân số ở vùng đồng bào DTTS và miền núi miền Tây Nghệ An. Nguồn lực đầu tư thực hiện mục tiêu cải thiện tình trạng dân số, nâng cao thể trạng, tầm vóc người DTTS... đặt ra tại Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn I: Từ 2021 - 2025 (Chương trình MTQG 1719) đang là cơ hội, nhưng cũng không kém phần thách thức đối với các địa phương trong khu vực này. Do vậy, nếu không nhận diện rõ những hạn chế, tồn tại cốt lõi để từng bước giải quyết, thì khó đạt kỳ vọng.

Một góc xã Mường Lống, huyện Kỳ Sơn - Nơi cư ngụ của đồng bào Mông, với những tập tục cũ còn tồn tại như tảo hôn và hôn nhân cận huyết khiến cho chất lượng dân số bị ảnh hưởng
Một góc xã Mường Lống, huyện Kỳ Sơn - Nơi cư ngụ của đồng bào Mông, với những tập tục cũ còn tồn tại như tảo hôn và hôn nhân cận huyết khiến cho chất lượng dân số bị ảnh hưởng

Những yếu tố tác động ảnh hưởng đến chất lượng dân số bao gồm, phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, môi trường và các yếu tố khác như văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao... Ở vùng miền Tây xứ Nghệ, những yếu tố này đều thấp, yếu và thiếu đang khiến cho vấn đề chất lượng dân số nơi đây, luôn là vấn đề đáng lo ngại; là trăn trở của các cấp chính quyền địa phương.

“Vùng trũng” về chất lượng dân số 

Dân số vùng đồng bào DTTS và miền núi tỉnh Nghệ An có 491.267 người, chiếm 14,76% dân số toàn tỉnh, nhưng sinh sống chủ yếu ở vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới; địa hình hiểm trở, bị chia cắt bởi nhiều núi cao, sông suối, giao thông đi lại khó khăn, thường xuyên bị thiên tai, lũ lụt.

Nghệ An có 252 xã, 1.339 thôn, bản thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi (trong đó có 106 xã thuộc khu vực III, 100 xã khu vực II, 46 xã khu vực I; 1.182 thôn bản đặc biệt khó khăn). Ở khu vực này hiện đang có 47 thành phần DTTS sinh sống, nhưng có 5 DTTS chiếm tỷ lệ dân số cao, là Thái, Thổ, Khơ mú, Mông và Ơ Đu.

Trong khi đó, chất lượng giáo dục còn thấp, tình trạng học sinh bỏ học diễn ra khá phổ biến, các tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật như mua bán, vận chuyển, sử dụng ma túy; di cư trái pháp luật vẫn còn phức tạp. Nhiều phong tục tập quán , mê tín dị đoan vẫn còn khá nặng nề. 

KT-XH phát triển chậm và không đồng đều giữa các vùng và giữa các dân tộc khác nhau. Đào tạo nghề, xuất khẩu lao động, giải quyết việc làm vẫn gặp nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo cao, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các DTTS, nhất là các xã vùng sâu vùng xa kém xa so với các huyện đồng bằng, thành thị.

Qua đánh giá của ngành chức năng tỉnh Nghệ An, vùng miền Tây xứ Nghệ, là khu vực còn nhiều khó khăn, vất vả. Dẫn chứng rõ nhất, là tỷ lệ hộ nghèo trung bình của vùng đang ở mức 8%; trong đó, có nhiều huyện có tỷ lệ hộ nghèo là 2 con số, gồm Kỳ Sơn 49%, Quế Phong 65%, Tương Dương 29%, Con Cuông 17%...

Bản Huồi Pủng xã Hữu Khuông là bản nghèo nhất của một xã nghèo nhất huyện Tương Dương
Bản Huồi Pủng xã Hữu Khuông là bản nghèo nhất của một xã nghèo nhất huyện Tương Dương

Cùng với tỷ lệ hộ nghèo cao, thì những đặc trưng hạn chế của vùng đất, như mưa lũ thất thường, độ dốc cao, chia cắt bởi nhiều sông suối, bản làng nằm rải rác... đã dẫn đến chất lượng dân số thấp, là điều khó tránh. 

Qua thống kê của Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tỉnh Nghệ An, một số chỉ số phản ánh chất lượng dân số khu vực DTTS và miền núi xứ Nghệ thấp. Đó là tuổi thọ trung bình 70,7 tuổi (cả nước là 73,6 tuổi) thấp hơn bình quân chung của cả nước là 2,9 năm. Mức sinh ở một số DTTS hiện ở mức rất cao so với trung bình chung của cả nước. Số con trung bình của phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ là 2,3 con so với cả nước là 2,09 con. Tỷ lệ thấp còi ở trẻ em trong đồng bào DTTS chiếm 31,4%. Tình trạng sinh non, suy dinh dưỡng, thể trạng yếu, dị tật bẩm sinh, tỷ lệ tử vong ở trẻ em cao. Tỷ lệ dân số bị thiểu năng trí tuệ chiếm khoảng 1,5%...

Nhận diện nguyên nhân

Ông Phan Văn Huê - Phó chi cục trưởng Phụ trách Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tỉnh Nghệ An cho biết: Tại vùng đồng bào DTTS và miền núi Nghệ An, hiện các chỉ số, dân số, tuổi thọ đều thấp hơn bình quân cả nước; và giữa các thành phần dân tộc cũng có sự chênh lệch đáng kể. Theo đánh giá của Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, chất lượng dân số vùng DTTS và miền núi còn thấp; đặc biệt là các người Mông ở Kỳ Sơn, Đan Lai ở Con Cuông, Ơ đu, Khơ Mú ở Tương Dương. Các cộng đồng DTTS này hiện vẫn còn duy trì nhiều hủ tục, điều kiện sống khó khăn, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết vẫn còn diễn ra phổ biến; tỷ lệ suy dinh dưỡng, tử vong bà mẹ, trẻ em còn cao…

Chúng tôi đã có nhiều chuyến ngược ngàn lên vùng DTTS và miền núi Nghệ An, điều đọng lại sau những chuyến đi vẫn là một vùng đất còn nhiều khó khăn. Lấy dẫn chứng từ chất lượng dân số đồng bào Đan Lai ở hai bản Búng và Cò Phạt thuộc xã Môn Sơn (Con Cuông) làm ví dụ. Theo ông Ngân Viết Trường - Phó Chủ tịch UBND xã Môn Sơn, bản Cò Phạt có tỷ lệ hộ nghèo là 98,23%, hộ cận nghèo là 1,77%; bản Búng có 115 hộ dân thì 100% đều là hộ nghèo.

Ông Trường nói: Đây là hai bản làng gần như biệt lập bởi giao thông đi lại khó khăn, bị ngăn cách bởi các con sông, suối. Người dân vẫn ở nhà sàn bằng tre nứa, không có đất sản xuất, không có đất ở do địa bàn sinh sống nằm trong vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát. Để sinh sống, nhiều người đã phát nương làm rẫy, trồng trọt, chăn nuôi và thu hái rau, quả từ rừng. Cuộc sống nhiều hộ mang nặng tính tự cung tự cấp.

Đồng bào Đan Lai ở vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông hãy còn rất khó khăn, điều này cũng phản chiếu chất lượng dân số đang rất thấp
Đồng bào Đan Lai ở vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông còn rất khó khăn, chất lượng dân số đang rất thấp

Ở vùng rẻo cao Kỳ Sơn, có một hủ tục đang tồn tại, có xu hướng tăng trở lại, chính là tảo hôn và hôn nhân cận huyết trong đồng bào Mông. Chỉ tính riêng trong 4 năm trở lại đây, huyện đã có trên 600 trường hợp tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Cụ thể hơn, năm 2020 toàn huyện có 164 trường hợp, năm 2021 có 147 trường hợp, năm 2022 có 171 trường hợp, năm 2023 có 229 trường hợp tảo hôn, tập trung nhiều ở các xã có đông đồng bào dân tộc Mông và Khơ Mú...

Điều kiện sống khó khăn do thiên tai, khí hậu khắc nghiệt; do nhận thức hạn chế; đặc biệt là tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết… đang khiến cho chất lượng dân số của đồng bào Mông ở Kỳ Sơn trở nên thấp hơn. Bí thư huyện ủy Kỳ Sơn Vi Hòe chia sẻ: Cả huyện có 21 xã, thị, thì có đến 19 xã với 171 bản thuộc vùng đặc biệt khó khăn. Diện tích của huyện thì nhiều nhưng chỉ có khoảng 1% đất bằng phẳng cho canh tác và sinh sống. Điều kiện tự nhiên mưa bão, lũ quét diễn biến bất thường.

Qua thống kê của Chi Cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình Nghệ An cho thấy, vùng đồng bào DTTS và miền núi tỉnh Nghệ An hiện có 106 xã thuộc khu vực III - xã đặc biệt khó khăn, với 1.182 thôn bản đặc biệt khó khăn. Điều đó càng khẳng định thêm về chất lượng cuộc sống, trình độ dân trí nơi này đang thấp; người dân chưa được bảo đảm đầy đủ các nhu cầu tối thiểu của cuộc sống. Và như vậy, việc nâng cao chất lượng dân số cho khu vực miền Tây xứ Nghệ thực sự không dễ dàng...

Tin cùng chuyên mục
Tin nổi bật trang chủ
Đại sứ Hùng Ba: Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là đồng chí thân thiết, người bạn chân thành của Đảng Cộng sản và Nhân dân Trung Quốc

Đại sứ Hùng Ba: Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là đồng chí thân thiết, người bạn chân thành của Đảng Cộng sản và Nhân dân Trung Quốc

Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hùng Ba nhấn mạnh: Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là nhà chính trị kiệt xuất, nhà lý luận vĩ đại, là đồng chí thân thiết và người bạn chân thành của Đảng Cộng sản Trung Quốc và Nhân dân Trung Quốc.
Thủ tướng chỉ đạo ứng phó với bão số 2, chủ động sơ tán người dân khỏi vùng nguy hiểm

Thủ tướng chỉ đạo ứng phó với bão số 2, chủ động sơ tán người dân khỏi vùng nguy hiểm

Tin tức - Minh Nhật - 1 giờ trước
Để ứng phó với bão số 2, Thủ tướng đề nghị theo dõi chặt chẽ diễn biến của bão, rà soát, chủ động sơ tán người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm để bảo đảm an toàn, nhất là các hộ dân tại khu vực có nguy cơ xảy ra sạt lở đất, lũ quét.
Hà Giang: Tiêu hủy gần 1.000 con lợn nhiễm bệnh tả lợn châu Phi

Hà Giang: Tiêu hủy gần 1.000 con lợn nhiễm bệnh tả lợn châu Phi

Tin tức - Vũ Mừng - 4 giờ trước
Từ đầu tháng 7 đến hết ngày 16/7, toàn tỉnh Hà Giang có 122 hộ, 23 thôn thuộc 10 xã trên địa bàn 4/11 huyện, thành phố ghi nhận có lợn nhiễm bệnh tả lợn châu Phi. Tổng số lượng lợn đã tiêu hủy là 968 con với trọng lượng 35.073kg.
Vươn tới chân trời ước mơ

Vươn tới chân trời ước mơ

Giáo dục - Giang Lam - 4 giờ trước
Sinh ra với hình hài bé nhỏ, chân tay mềm yếu, đi lại khó khăn, tuổi thơ của Nguyễn Đức Long, thôn 14, xã Kim Phú, TP. Tuyên Quang (Tuyên Quang) là những ngày tháng ngược xuôi chữa bệnh. Chịu nhiều đau đớn do bệnh tật hành hạ nhưng chàng trai bé nhỏ ấy đã nỗ lực vươn lên, tốt nghiệp Thạc sỹ Khoa Công nghệ thông tin, trở thành Nghiên cứu viên làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Hành trình “thoát kén” của chàng trai ấy như nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho mỗi bạn trẻ vươn tới chân trời ước mơ.
Bắc Kạn: Đánh thức tiềm năng, mở lối trồng dược liệu theo công nghệ cao

Bắc Kạn: Đánh thức tiềm năng, mở lối trồng dược liệu theo công nghệ cao

Kinh tế - Minh Nhật - 4 giờ trước
Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn phê duyệt triển khai Đề án đầu tư hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý tại huyện Ba Bể. Đây là lần đầu tiên địa phương này triển khai một dự án trồng dược liệu quy mô lớn nhằm đánh thức tiềm năng đã nhiều năm chưa được khai phá.
Chuyên gia Mỹ Latinh khẳng định Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là nhà lý luận vĩ đại của chủ nghĩa xã hội

Chuyên gia Mỹ Latinh khẳng định Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là nhà lý luận vĩ đại của chủ nghĩa xã hội

Thời sự - PV - 9 giờ trước
Từ bên kia bán cầu, các chuyên gia ở Mỹ Latinh đã bày tỏ lòng tiếc thương, nêu bật vai trò, đóng góp của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong quá trình xây dựng, chỉnh đốn Đảng, chống tham nhũng và phát triển đất nước cũng như lý luận về chủ nghĩa xã hội.
Tin trong ngày - 19/7/2024

Tin trong ngày - 19/7/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 19/7, có những thông tin đáng chú ý sau: Khó khăn trong thực hiện mô hình hỗ trợ sản xuất từ các chương trình MTQG. Yên Bái: 17 hộ dân thôn Đoàn Kết bị cô lập do mưa lớn. Ấn tượng Đội văn nghệ cồng chiêng của đồng bào Co. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Thủ khoa khối C của Hà Giang: Không đi học thêm, không cuốn vào mạng xã hội!

Thủ khoa khối C của Hà Giang: Không đi học thêm, không cuốn vào mạng xã hội!

Giáo dục - Huy Toán - 9 giờ trước
“Hôm nay, con vừa nhận được kết quả tốt từ Kỳ thi tốt nghiêp THPT, vừa vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng, con mừng muốn khóc”. Đó là tâm sự xúc động của Hậu Thúy Hằng, cô học trò người Tày xuất sắc của lớp 12A, Trường THCS – THPT Linh Hồ, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.
Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình viếng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình viếng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - PV - 9 giờ trước
Chiều ngày 20/7, tại Bắc Kinh, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc Tập Cận Bình đã đến Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc viếng, chia buồn sâu sắc và ghi sổ tang trước việc đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam từ trần.
Tình cảm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với đồng bào DTTS: Tài sản vô giá trong sự nghiệp xây dựng, phát triển khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Tình cảm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với đồng bào DTTS: Tài sản vô giá trong sự nghiệp xây dựng, phát triển khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Thời sự - Hà Anh - 9 giờ trước
Trên cương vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng luôn dành tình cảm và sự quan tâm đặc biệt đến đồng bào các DTTS trên cả nước. Tình cảm và sự quan tâm đặc biệt ấy chính là tài sản vô giá trong sự nghiệp xây dựng, phát triển khối đại đoàn kết toàn dân tộc…
Tang lễ Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng được tổ chức theo nghi thức Quốc tang

Tang lễ Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng được tổ chức theo nghi thức Quốc tang

Thời sự - BDT - 20:35, 20/07/2024
Tang lễ đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam được tổ chức theo nghi thức Quốc tang. Trong hai ngày Quốc tang (25/7 và 26/7), các cơ quan, công sở, nơi công cộng treo cờ rủ, không tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí công cộng.
Danh sách Ban Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Danh sách Ban Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - BDT - 20:33, 20/07/2024
Đồng chí Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam làm Trưởng Ban Lễ tang đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.